Doku formatları: Performans ve kalite dengesi

Doku formatlarını pratikte üç ana kategoride toplayabilirsiniz. Her birinin kullanım amacı, şeffaflık desteği ve GPU belleğindeki maliyeti farklıdır. Aşağıda her aileyi aynı üç soruyla (karakteristik, performans, ne zaman?) okuyabilirsiniz; böylece ekip içi karşılaştırma tablolarınızla hizalı kalır.

PNG (Portable Network Graphics)

PNG, web dünyasında «güvenli varsayılan» gibi durur: kenarlar keskin, şeffaflık vardır, sıkıştırma kayıpsızdır. Three.js içinde doku olarak kullanıldığında ise «dosya küçük mü?» sorusu yanıltıcı olabilir — çünkü asıl tartı çoğu akışta GPU’nun tuttuğu örnek ızgarası boyutudur.

• Karakteristik: Kayıpsız (lossless) sıkıştırma; şeffaflık (alpha kanalı) desteği. Renk geçişlerinde JPG gibi blok artefaktı üretmez; metin, UI ve ince çizgiler için uygundur.
• Performans: Diskte geniş yer kaplar; kritik nokta çoğu akışta VRAM tüketimidir — dosya ekran kartı belleğinde tipik olarak açılmış (uncompressed benzeri) düzende tutulur. Yani indirme çubuğundaki KB ile GPU panelinde gördüğünüz bellek aynı şey değildir.
• Ne zaman? Keskin kenarlı logolar, ikonlar veya kalitenin dosya boyutundan daha önemli olduğu küçük öğeler. Büyük albedo düzlemlerinde «her şeyi PNG» demeden önce mipmap ve doku sayısı çarpanını hesaba katın.

JPG (Joint Photographic Experts Group)

JPG fotoğraf dünyasında mükemmel bir iş çıkarır: insan gözü için yumuşak geçişler korunur, dosya boyutu küçülür. WebGL tarafında ise formatın kendisi bir «hız formatı» değildir; yük hızı ile çizim maliyeti ayrı eksenlerdir.

• Karakteristik: Kayıplı (lossy) sıkıştırma; renk geçişlerini korurken dosya boyutunu ciddi oranda düşürür. Şeffaflık yoktur; alpha gereken haritalar için uygun değildir.
• Performans: İndirme hızı yüksektir; oysa GPU JPG’yi doğrudan «okuyamaz» — CPU genelde açma (decompress) işini üstlenir, ardından ham örnekler GPU’ya gönderilir. Bu, ilk yüklemede ve özellikle çok sayıda doku değişiminde kare süresine yansıyabilir.
• Ne zaman? Şeffaflık gerektirmeyen uzak çevre dokuları veya fotoğraf tabanlı base color haritaları (stratejiye bağlı). Yakın plan, normal veya yüksek frekanslı detay gerektiren yüzeylerde kaliteyi gözden geçirin.

KTX2 (Basis Universal)

KTX2 tek bir «sıkıştırma algoritması» değil; Basis Universal ile birlikte düşünüldüğünde taşıyıcı + hedef GPU formatları ekosistemidir. Konteyner, ETC1S / UASTC gibi yolların ayrıntısı KTX2 nedir? ve Basis Universal sayfalarında; burada yalnızca seçim perspektifi durur.

• Karakteristik: GPU tarafından doğrudan kullanılabilen sıkıştırılmış doku (compressed texture) hattına uygun modern taşıyıcı. glTF içinde pratikte KHR_texture_basisu ile bir arada anılır.
• Performans: Hem diskte hem VRAM’de sıkıştırılmış kalır; klasik açılmış dokulara kıyasla bellekte ciddi tasarruf hedeflenir. CPU açma yükünü aşağı çekme potansiyeli vardır (ortam ve transcode yoluna bağlıdır — bkz. Transcoding).
• Ne zaman? Profesyonel 3B web projelerinde; özellikle mobil ve yüksek performans hedeflerinde ana dokular için tercih edilir. Çok modelli sahnelerde «her model 2K PNG» yerine KTX2 hattı genelde sürdürülebilirliği artırır.

Geleneksel web geliştirmede «görsel optimizasyonu» denince akla yalnızca dosyanın kaç KB olduğu gelir. Three.js sahnesinde asıl maliyet çoğu zaman VRAM üzerindedir: kullanıcı indirme çubuğunu görmez; tarayıcı ise bellek tavanına yaklaşınca sekmeyi düşürebilir veya bağlamı kaybedebilir.

• Yanılsama: Örneğin 1024×1024 bir JPG diskte küçük görünebilir; ekip içi sohbette «zaten optimize» hissi yaratır. Bu his, GPU’nun piksel başına ayırdığı bellekten bağımsızdır.
• Gerçeklik: Aynı doku GPU’da tipik olarak sabit örnek başına bellek ayırır; çözünürlük büyüdükçe maliyet hızla artar (2048×2048, 4K vb.). Yani diskteki sıkıştırma ile grafik belleğinde tutulan örnek düzeni aynı denklem değildir; ikinci eksen sahne ölçeğinde belirleyici olur.
• KTX2 farkı: Aynı çözünürlükte sıkıştırılmış yollar VRAM bütçesini daha az zorlar; tam rakamlar cihaz, format ve mipmap düzenine göre değişir. Sayısal örnekler ve bitrate / VRAM dengesi için Doku boyutu & kalite sayfasına geçin — burada yalnızca zihinsel model pekiştirilir.

Özet: JPG/PNG ile ilerlerken «dosya hafif = sahne hafif» varsayımını bilinçli kırın; KTX2 ile ilerlerken ise transcode ve hedef GPU formatı maliyetini üretim kontrol listesine ekleyin.

HoloDepth projelerinde doku tipine göre format seçmek, sürdürülebilir bir optimizasyon stratejisidir. Aşağıdaki tablo başlangıç için bir şablondur; üretimde QA ile doğrulayın.

Önceki bölümlerde işlenen KTX2 sıkıştırması, burada somut bir karar mekanizmasına dönüşür: onlarca model ve her birinde 2K dokular varsa, yalnızca PNG/JPG ile ilerlemek VRAM tavanını zorlar ve tarayıcıda kırılmalara yol açabilir.

• CPU açma süresini azaltma ve GPU dostu teslimat hedefi.
• VRAM sınırları içinde daha büyük sahneler kurma hedefi.
• Bant genişliği tasarrufu ile yavaş ağlarda daha kısa yükleme hedefi.

Derinlemesine okuma: Basis Universal, Transcoding, Doku boyutu & kalite.

Hangi formatı seçerseniz seçin, doku boyutlarını üretim hattında standartlaştırın; çoğu akışta 512, 1024, 2048 gibi 2’nin kuvveti (2n) kenarlar en sorunsuz yolu verir. Özellikle KTX2 / GPU sıkıştırmalı hatlarda bu düzen verimlilikle örtüşür.